Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı

Anlatım Bozuklukları

Yazılı ve sözlü anlatımda duygu ve düşüncelerimizi aktarırken kurduğumuz cümlelerin açık ve anlaşılır olması; gereksiz ve çelişkili ifadelerle dil yanlışları­nın bulunmaması gerekir. Bu niteliklerin bulunma­dığı cümlelerde anlatım bozukluğu vardır. Anlatım bozuklukları, anlama ve yapıya bağlı bozukluklar olmak üzere iki grupta incelenir.
 

Yapıya Bağlı Bozukluklar

1. Özne-Yüklem Uyumsuzluğu

Bir cümlenin öznesi ile yükleminin tekillik – çoğul­luk, olumluluk – olumsuzluk ve kişi bakımından bir­birine uymaması sonucu ortaya çıkan anlatım bo­zukluğudur.
 

a. Tekillik Çoğulluk Uyumu

Bir cümlenin öznesi insan ve çoğulsa yüklem tekil de çoğul da çekimlenebilir. Bunun dışında cümle­nin yüklemi daima tekil olmalıdır.
 
Örnekler
» Komşularımız, taşınacağımızı duyduklarında üzülmüşlerdi.
Bu cümlede özne insan ve çoğul olduğu için yüklem tekil de çoğul da çekimlenebilir. Dola­yısıyla cümlede anlatım bozukluğu yoktur.

» Avludaki güvercinler birdenbire havalandı­lar.
Bu cümlede özne insan dışı bir varlık olduğu için yüklem tekil olmak zorundadır ve yüklem çoğul çekimlendiği için anlatım bozukluğu vardır.

Kişileştirmenin bulunduğu cümlelerde insan dışı varlıklar özne olsa da yüklem çoğul olabilir.
 
Örnek
» Ağaçlar, baharın onları kandırmasına üzülü­yorlardı.
Bu cümlede özne insan dışı bir varlıktır ancak kişileştirmeye başvurulduğu için yüklem ço­ğul olabilir. Dolayısıyla cümlede anlatım bo­zukluğu yoktur.

Not: Bir cümlenin öznesi “herkes, hepsi, hiçbiri, kimse, birçok, birkaç” gibi belgisiz zamir ya da sıfatlardan oluşuyorsa yüklem tekil olur.
 
Örnek:
» Toplantıdaki herkes bu fikri hemen benim­semişlerdi.
Bu cümlenin öznesinde “herkes” sözcüğü kul­lanıldığı için yüklemin çoğul çekimlenmesi an­latım bozukluğuna sebep olmuştur.
 

b. Olumluluk-Olumsuzluk Uyumu

Bir cümlenin öznesi “herkes, hepimiz, hepsi” gibi sözcüklerden oluşuyorsa yüklem olumlu, “kimse, hiçbiri” gibi sözcüklerden oluşuyorsa yüklem olum­suz olmalıdır.
 
Örnekler
» Hepimiz bu güzel manzaradan uzun süre göz­lerimizi alamadık.
Bu cümlenin öznesi “hepimiz” sözcüğü olduğu için yüklemin olumsuz çekimlenmesi anlatım bozukluğuna sebep olmuştur.

» Kimse sessiz kalmamış, bu haksızlığa tepki vermişti.
Bu cümlede “kimse” öznesinin “kalmamış” ve “tepki vermişti” yüklemleri için ortak kullanıl­ması anlatım bozukluğuna sebep olmuştur. “Kimse” sözcüğü olumsuz yüklemle (kalma­mış) kullanılabilir ancak olumlu yüklemle (tep­ki vermişti) kullanılamaz.
 

c. Kişi Uyumu

Bir cümlenin öznesi birden çok kişiden oluşuyor­sa yüklem, aşağıdaki kişilere göre çekimlenmelidir.

Özne— — — — — — — —Yüklem
I ve II. tekil ( Ben ve sen) → I. çoğul (Biz)
I ve III. tekil ( Ben ve o) → I. çoğul (Biz)
I, II ve III. tekil (Ben, sen ve o)→I. çoğul (Biz)
II ve III. tekil (Sen ve o) → II. çoğul (Siz)
 
Örnekler

» Yemeklerin hepsini annem ve ben hazırladım.
Bu cümlede annem (o) ve ben özne olduğu için yüklemin I. tekil kişiyle (ben) çekimlenmesi anla­tım bozukluğuna sebep olmuştur. Yüklem, I. ço­ğul ile çekimlenerek (hazırladık) anlatım bozuk­luğu düzeltilebilir.

» Sen ve kardeşin patates çuvallarını depoya taşısın.
Bu cümlede sen ve o (kardeşin) özne olduğu için yüklemin III. kişiyle (o) çekimlenmesi anlatım bo­zukluğuna sebep olmuştur. Yüklem, II. çoğul ile çekimlenerek (taşıyın) anlatım bozukluğu düzel­tilebilir.
 

2. Yüklem Eksikliği

Farklı yüklemlere bağlanması gereken ögelerin aynı yükleme bağlanması sonucu ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler
» Kahvaltıda peynir, ekmek ve çay içtik.
Bu cümlede “peynir, ekmek” ve “çay” ögeleri aynı yükleme (içtik) bağlandığı için yüklem eksikliği vardır. Cümle, “peynir, ekmek” ögelerinden sonra “yedik” yüklemi getirilerek düzeltilebilir.

» Türk müziğini çok, yabancı müziği ise hiç sev­mem.
Bu cümlede “Türk müziğini” ve “yabancı müzi­ği” ögeleri aynı yükleme (sevmem) bağlandığı için yüklem eksikliği vardır. Cümle, “çok” söz­cüğünden sonra “severim” yüklemi getirilerek düzeltilebilir.

Cümlede farklı fiilimsilere bağlanması gereken ögelerin aynı fiilimsiye bağlanması sonucu fiilim­si eksikliği söz konusu olabilir.

Örnek
» Doktorlar, abur cubur ve gazlı içecek içenleri uyardı.
Bu cümlede “abur cubur” ve “gazlı içecekler” ögelerinin aynı fiilimsiye (içenleri) bağlanması anlatım bozukluğudur. Cümle “abur cubur” ifadesinden sonra “yiyenleri” fiilimsisi getirile­rek düzeltilebilir.
 

3. Özne Eksikliği

Cümlede farklı öznelere bağlanması gereken yük­lemlerin aynı özneye bağlanması sonucu ortaya çı­kan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler

» Çocuğun durumu kötüydü, bir süre hastane­de yatacaktı.
Bu cümlede yüklemler, aynı özneye (çocuğun durumu) bağlanmış ancak özne, ikinci yükle­me uymadığı için anlatım bozukluğu ortaya çıkmıştır. Cümle, “bir süre” sözünden önce “ço­cuk” öznesi getirilerek düzeltilebilir.

» Kitabın baskısı tamamlandı ve piyasaya çık­tı.
Bu cümlede yüklemler, aynı özneye (kitabın baskısı) bağlanmış ancak özne, ikinci yükleme uymadığı için anlatım bozukluğu ortaya çık­mıştır. Cümle, “piyasaya” sözcüğünden önce “kitap” öznesi getirilerek düzeltilebilir.

Öznenin, cümledeki fiilimsi ve yüklem için ortak kullanılması da anlatım bozukluğuna sebep ola­bilir.
 
Örnek
» Evin içi boşaltıldıktan sonra iş makineleriyle yıkıldı.
Bu cümlede “evin içi” öznesinin, “boşaltıldık­tan” fiilimsisi ve “yıkıldı” yüklemi için ortak kul­lanılması anlatım bozukluğuna sebep olmuş­tur. Cümle, “iş makineleriyle” sözünden önce “ev” öznesi getirilerek düzeltilebilir.
 

4. Nesne Eksikliği

Cümlede nesne alması gereken yüklemin nesne­siz kullanılmasından kaynaklanan anlatım bozuk­luğudur.
 
Örnekler
» Pamukkale’ye yıllar önce gitmiş, çok beğen­miştim.
Bu cümlede “Neyi beğenmiştim?” sorusuna “Pamukkale’ye” ifadesi cevap olamayacağı için nesne eksikliği vardır. Cümle, “çok” sözcüğün­den önce “Pamukkale’yi” sözcüğü getirilerek düzeltilebilir.

» Akıllı telefonun özelliklerini inceledi ve satın aldı.
Bu cümlede “Neyi satın aldı?” sorusuna “akıllı telefonun özelliklerini” ifadesi cevap olamaya­cağı için nesne eksikliği vardır. Cümle “ve” bağlacından sonra “akıllı telefonu” sözü getiri­lerek düzeltilebilir.

» O çuval çok ağır, ben tek başıma taşıyamam.
Bu cümlede “Neyi taşıyamam?” sorusuna “o çuval” ifadesi cevap olamayacağı için nesne eksikliği vardır. Cümle, “ben” sözcüğünden sonra “o çuvalı” sözü getirilerek düzeltilebilir.
 

5. Yer Tamamlayıcısı Eksikliği

Cümlede yer tamlayıcısı alması gereken yüklemin, yer tamlayıcısı olmadan kullanılması ile ortaya çı­kan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler

» Arkadaşlarını çok sever, her zaman güvenirdi.
Bu cümlede “Kime güvenirdi?” sorusuna “arkadaşlarını” sözcüğü cevap olamayacağı için yer tamlayıcısı eksikliği vardır. Cümle, “her zaman” ifadesinden önce “arkadaşlarına (onlara)” söz­cüğü getirilerek düzeltilebilir.

» Evden sabah çıkmış, akşama kadar dönmemişti.
Bu cümlede “Nereye dönmemişti?” sorusuna “evden” sözcüğü cevap olamayacağı için yer tamlayıcısı eksikliği vardır. Cümle, “akşama ka­dar” ifadesinden sonra “eve” sözcüğü getirile­rek düzeltilebilir.

» Yavru kediyi içeri almış, bir tabak süt vermişti.
Bu cümlede “Neye vermişti?” sorusuna “yavru kediyi” sözü cevap olamayacağı için yer tamla­yıcısı eksikliği vardır. Cümle “bir tabak süt” ifa­desinden önce “ona” sözcüğü getirilerek dü­zeltilebilir.
 

6. Zarf Tamamlayıcısı Eksikliği

Cümlede zarf tamlayıcısı alması gereken yüklemin, zarf tamlayıcısı olmadan kullanılması ile ortaya çı­kan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler
» Kimseye kötü söz söylemez, tartışmaya bile girmezdi.
Bu cümlede “Kiminle tartışmaya girmezdi?” sorusuna “kimseye” sözcüğü cevap olamaya­cağı için zarf tamlayıcısı eksikliği vardır. Cümle, “tartışmaya” sözcüğünden önce “kimseyle” sözcüğü getirilerek düzeltilebilir.

» Bu acıya nasıl dayanacak, nasıl başa çıkacaktı?
Bu cümlede “Neyle başa çıkacaktı?” sorusuna “bu acıya” ifadesi cevap olamayacağı için zarf tamlayıcısı eksikliği vardır. Cümle, “nasıl” söz­cüğünden önce “bu acıyla” sözü getirilerek düzeltilebilir.

 

7. Tamlama Yanlışları

Bir tamlamada tamlayan ile tamlanan arasındaki uyumsuzluktan veya tamlayanın kullanılmamasın­dan kaynaklanan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler
» Konserde yabancı ve Türk müziğine yer verildi.
Bu cümlede “yabancı” sıfatı ile Türk adının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna sebep olmuştur. Tamlama, “yabancı müzik ve Türk müziğine” şeklinde kurulmalıdır.

» Kavanozu dolaptan çıkardı, kapağını açtı.
Bu cümlede “Neyin kapağını?” sorusunun ce­vabı bulunmadığı için tamlayan eksikliği var­dır. Cümle, “kavanozun kapağını” şeklinde dü­zeltilmelidir.

Yalın halde kullanılan isimlerden sonra “ve” bağla­cı ile belirtisiz isim tamlaması getirilirse tamlanan, “ve” bağlacından önceki sözcüğü de kapsayacağı için anlatım bozukluğu ortaya çıkar.
 
Örnek
» Misafirlere çay ve un kurabiyesi ikram etmişti.
Bu cümlede “kurabiye” sözcüğü “çay” ismini de kapsadığı ve “çay kurabiyesi” şeklinde bir tanılama ortaya çıktığı için anlatım bozukluğu vardır. Cümle, “un kurabiyesi ve çay” şeklinde düzeltilebilir.

Sıfat tamlamalarında sıfat görevindeki sözcük ço­ğul bir anlam taşıyorsa nitelediği ismin çoğul eki alması anlatım bozukluğuna yol açar.
 
Örnek
» Mesleğimin ilk yıllarında birçok sorunlar yaşa­dım.
Bu cümlede “birçok” sıfatı çoğul bir anlam taşı­dığı için nitelediği ismin (sorunlar) çoğul eki al­ması anlatım bozukluğuna yol açmıştır. Tamla­ma, “birçok sorun” şeklinde düzeltilmelidir.
 

8. Ek Yanlışlıkları

Cümlede bazı eklerin kullanılmaması ya da gereksiz kullanılması ile ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.
 

a. Tamlayan (-ın, -in, -un, -ün)

Tamlayan ekinin kullanılmaması ya da gereksiz kul­lanılması ile ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler

» Bu çocuklar, sokakta çalışmak yerine okula git­mesi gerekir.
Bu cümlede “gitmesi” sözcüğünün tamlayanı olan “çocuklar” sözcüğü tamlayan eki almadı­ğı için anlatım bozukluğu vardır. Cümle, “bu çocukların” şeklinde düzeltilebilir.

» Bazı insanların stres nedeniyle uyku problemi yaşamaktadır.
Bu cümlede “insanların” sözcüğü tamlama kurmadığı halde tamlayan eki (-ın) aldığı için anlatım bozukluğu vardır. “-ın” eki cümleden atılarak bozukluk düzeltilebilir.
 

b. İyelik Ekiyle İlgili Yanlışlıklar

İyelik ekinin kullanılmaması ya da gereksiz kullanıl­ması ile ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.
 
Örnekler

» Türkiye haritası, dergimizin bizi ilgiyle takip eden okurlara armağandır.
Bu cümlede “dergimizin” sözcüğünün tamlananı olan “armağandır” sözcüğü iyelik eki al­madığı için anlatım bozukluğu vardır. Cümle, “armağanıdır” şeklinde düzeltilebilir.

» Hepimizin ortak isteğimiz köye okul yapılma­sıydı.
Bu cümlede “isteğimiz” sözcüğünün aldığı “-miz” iyelik eki gereksiz kullanıldığı için anla­tım bozukluğu vardır. Cümle, “hepimizin ortak isteği” şeklinde düzeltilmelidir.

Bir tamlama kurmamış isim-fiillerin iyelik eki al­ması da anlatım bozukluğuna sebep olur.
 
Örnek
» Babam bana araba sürmesini öğretecekti.
Bu cümledeki “sürmesini” isim -fiilinin iyelik eki alması, bir tamlama kurmadığı için anlatım bo­zukluğuna sebep olmuştur. Cümle, “sürmeyi” şeklinde düzeltilebilir.
 

c. “-Ki” Ekiyle İlgili Yanlışlıklar

Sıfat yapım eki olan “-ki”nin gereksiz kullanılması ile ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.
 
Örnek
» Kitaptaki kullanılan dil son derece yalındı.
Bu cümlede “kitaptaki” sözcüğünün aldığı “-ki” eki gereksiz kullanıldığı için anlatım bozuklu­ğu vardır. Cümle, “-ki” ekinin çıkarılmasıyla dü­zeltilebilir.

“-den / -dan” eklerinin ”sebep, neden” gibi ifade­lerle kullanılması da anlatım bozukluğuna se­bep olur.
 
Örnek
» Başarısızlığınızın nedeni planlı çalışmamanız­dandır.
Bu cümlede “neden” sözcüğüyle birlikte aynı anlamı veren “-dan” eki kullanıldığı için anla­tım bozukluğu vardır. Cümle, “-dan” ekinin çı­karılmasıyla düzeltilebilir.
 

9. Çatı Uyuşmazlığı

Fiilimsi bulunan cümlelerde yan cümle ile temel cümlenin etkenlik ve edilgenlik bakımından birbi­rine uymaması ile ortaya çıkan anlatım bozuklu­ğudur.
 
Örnek
» Kağıtları dosyadan çıkarıp hepsine tek tek ba­kıldı.
Bu cümlede fiilimsi etken, yüklem ise edilgen çatılı olduğu için anlatım bozukluğu vardır. Cümle, “Kağıtlar dosyadan çıkarılıp … ” ya da ” … baktı.” şeklinde düzeltilebilir.
 

Test Soruları

⇒ 7. Sınıf Anlatım Bozuklukları Testi Çözmek İçin 7. Sınıf Anlatım Bozuklukları Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Anlatım Bozuklukları Testi Çözmek İçin 8. Sınıf Anlatım Bozuklukları Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz

⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
 

Türkçe Konuları

Anlatım Bozuklukları Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

dershanem.net
Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı
Makale Adı
Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı
Açıklama
Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı, Anlatım Bozuklukları, Anlatım Bozuklukları Örnekleri, Anlatım Bozuklukları 8. Sınıf,
Yazar
Yayımcı
Dershanem
Yayımcı Logosu

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir