Ek Fiiller Konu Anlatımı

Ek Fiiller Konu Anlatımı

Ek Fiil Nedir?

Kip eki almış fiillere eklenerek bu fiilleri birleşik zamanlı hale getiren ve isimlere getirilerek isimlerin yüklem olmasını sağlayan eklere ek fiil denir. Ek fiil olarak kullanılan ekler idi (ek fiilin hikâye çekimi), imiş (ek fiilin rivayet çekimi), ise (ek fiilin şart çekimi) ekleridir. Bu eklerin dışında ek fiilin geniş zaman çekiminde şahıs ekleri (1. tekil ‘’-ım’’, 2. tekil -sın, 3. tekil -dır, 1. çoğul -ız, 2. çoğul -sınız, 3. çoğul -dır) kullanılır. İsimlerin ya da isim soylu sözcüklerin üzerine getirilen şahıs ekleri de bu sözcükleri yüklem yapar. Geniş zaman çekiminde 3. tekil ve 3. çoğul şahıslar “-dır” eki ile çekimlenir.
Ek fiilin görevleri şunlardır:

⇒ Basit zamanlı fiillere getirilerek bu fiilleri birleşik zamanlı yapma

» Bu şiiri arkadaşım yazmış. (Fiil basit zamanlıdır. Çünkü sadece duyulan geçmiş zaman eki kullanılmıştır.) Bu şiiri arkadaşım yazmıştı. (Fiil birleşik zamanlıdır. Çünkü duyulan geçmiş zaman ekinin üzerine “-tı” ek fiili getirilmiştir. Fiil, ek fiilin hikâye çekimiyle çekimlenmiştir.)

» Uzun zamandır bu senaryo üzerinde çalışıyor. (Bu cümlede fiil basit zamanlıdır. Çünkü tek bir zaman eki “şimdiki zaman” kullanılmıştır.) Uzun zamandır bu senaryo üzerinde çalışıyormuş. (Bu cümlede fiil birleşik zamanlıdır. Çünkü fiil iki tane zaman eki “şimdiki zaman – ek fiilin rivayeti” almıştır. Şimdiki zaman ekine ilave olarak “-miş” ek fiili kullanılmıştır.)

» Elindekilerin kıymetini bilirsen daha fazlasını istemeye hakkın olur. (Bu cümlede “bilirsen” fiili birleşik zamanlı bir fiildir. Çünkü burada fiile hem geniş zaman eki “-ir” hem de ek fiilin şart eki “-se” getirilmiştir. Yani fiil kip ekinin üzerine ek fiil almıştır.)
 
Basit zamanlı fiillerin tek bir kip eki alan fiiller, birleşik zamanlı fiillerin ise kip ekinin üzerine ek fiil alan fiiller olduğu unutulmamalıdır.
 

⇒ İsimlere ya da isim soylu sözcüklere (zamir, sıfat, edat, fiilimsi) getirilerek bu sözcükleri yüklem yapma

» Bana anlattıklarının hepsi doğruymuş. (“doğru” ismi ek fiilin rivayeti olan “-miş” ekini alarak yüklem olmuştur.)
» Bana anlattıklarının hepsi doğruydu. (“doğru” ismi ek fiilin hikâyesi olan “-di” ekini alarak yüklem olmuştur.)
» Bana anlattıklarının hepsi doğrudur. (“doğru” ismi ek fiilin geniş zaman çekimi olan “-dır” ekini alarak yüklem olmuştur.)
 

⇒ Sadece isimlere getirildiğinde ek fiil olan “-dır” eki düşmüş bir şekilde de kullanılabilir. Bu durumda “isim soylu sözcükler ek fiil almadan hiçbir zaman yüklem olamazlar” bilgisinden hareketle söz konusu cümlede düşen bir ek fiilin olduğu yorumu yapılır.

» Bugün hava bulutlu. (“bulutlu” ismi bu cümlede yüklem görevindedir. Bir isim ek fiil almadan yüklem olamayacağı
için burada, yazıda gösterilmese dahi, düşen bir ek fiilin olduğu yorumu yapılabilir.)

 

⇒ Ek fiil alan fiillerin olumsuz hali, “-ma” olumsuzluk eki kullanılarak; ek fiil alan isimlerin olumsuz hali ise “değil” sözcüğü kullanılarak yapılır. Ek fiilin soru şeklinde ise “-mi” soru eki kullanılır.

» anlamamıştı → ek fiilin olumsuzu
» anlamış ydı? → ek fiilin soru çekimi
» anlamamış ydı? → ek fiilin olumsuz soru çekimi
 

Fiillerde Kişi (Şahıs)

Fiildeki hareketi, işi gerçekleştiren ya da o hareketin içinde bulunan varlığa kişi denir. Kişileri, çekimli fiillerin sonundaki ekler temsil eder. Bu ekler, fiillere haber ve dilek kip eklerinden sonra getirilir. Kişi ekleri, kullanılan kip eklerine göre değişiklik gösterebilir. Aşağıda haber ve dilek kiplerinden sonra gelen kişi ekleri verilmiştir.

Haber Kiplerinde Kişi Ekler

1. tekil → -m, -im
2. tekil → -sin, -n
3. tekil → ek yoktur

1. çoğul → -iz, -k
2. çoğul → -siniz, -niz
3. çoğul → -ler
 

Dilek Kiplerinde Kişi Ekleri

1. tekil → -m, -im
2. tekil → -sin, -n
3. tekil → ek yoktur

1. çoğul → -iz, -k, -lim
2. çoğul → -siniz, -niz, -in
3. çoğul → -ler, -sinler
 

Fiillerde Yapı

Fiiller de diğer sözcük türlerinde olduğu gibi hem yapım eklerini hem de çekim eklerini alabilir ya da başka bir sözcükle birleşerek birleşik sözcük oluşturabilir. Dolayısıyla fiiller yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik fiiller olmak üzere üç başlıkta incelenir.
 

Basit Fiiller: Kök halinde olan, yapım eki almayan ve başka bir sözcükle birleşmeyen fiiller yapıca basit fiillerdir. Bu fiiller kip eklerini, ek fiilleri ve şahıs eklerini alabilir. Çünkü kip ekleri, ek fiiller ve şahıs ekleri fiilin anlamını değiştiren ekler (yapım eki) değildir.
 

Örnek:

» Konuşmacıya bazı sorular sordu.
» Verdiğin sözü tutmalısın.
» Yolculuk için hazırlık yapıyormuş.
» Hep birlikte spor yapalım.
» Zor zamanlarında hep beni arardı.
» Bir kuş konsa pencereme.
» Cep telefonunu arabada unutmuş.
» Çaldığın altınları hemen sahibine ver.
» Öğle vakitlerinde oğluyla parka giderdi.
» Merdiveni sıkıca tut.
» Yarın sınava gireceğim.
» Topladığı çırpıları yaktı.
 

Türemiş Fiiller: İsim ya da fiil köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulmuş fiiller türemiş fiillerdir. Türemiş fiiller isimden fiil ya da fiilden fiil yapan yapım ekleri kullanılarak oluşturulur.

İsimden fiil yapan ekler kullanılarak oluşturulmuş türemiş fiiller

» Haftada iki defa bahçesini sulardı.
» Yere düşünce elleri kanamıştı.
» Son günlerde geliri iyice azalmıştı.
» Güneş tutulması olunca hava karardı.
» Telefonun şarjı bitince kimseyle haberleşemedi.
(Siyah yazılan sözcüklerin kökü isimken “su, kan, az, kara, haber” aldıkları ekten sonra bu sözcükler tür değiştirerek fiil olmuştur.)
 

Fiilden fiil yapan ekler kullanılarak oluşturulmuş türemiş fiiller

» Annesinin adını ağacın gövdesine kazıdı.
» Çektiği zorluklara rağmen tüm çocuklarını okuttu.
» Kalan mirası aralarında bölüştüler.
» Tüm geçmişi hafızasından silinmişti.
» Bir daha asla hız yapmadım.
(Siyah yazılan sözcüklerin kökü fiildir “kaz-, oku-, böl-, sil-, yap-” ve aldıkları ekten sonra bu fiillerin türü aynı kalmış ancak anlamı değişmiştir.)
 

Birleşik Fiiller: İki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiiller birleşik fiillerdir. Birleşen sözcüklerden her ikisi fiil olabileceği gibi sadece biri de fiil olabilir. Birleşik fiiller oluşum ve anlam özelliklerine göre şu başlıklar altında incelenir:
 

Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiiller

İsim soylu bir sözcükten sonra genellikle “etmek, olmak, kılmak, eylemek” yardımcı fiillerinden herhangi birinin getirilmesiyle oluşturulan birleşik fiillerdir. Burada yardımcı fiille bu fiilden önce kullanılan ad soylu sözcüğün kalıplaşması ve dilimize yerleşmesi söz konusudur. İki sözcük birleşirken herhangi bir ses olayı meydana geliyorsa bu fiillerin bitişik yazılması gerektiğini unutmayalım.

» memnun etmek, terk etmek, fark etmek, hissetmek, razı olmak, pişman olmak, rahatsız olmak, kaybolmak, memnun kılmak, mest eylemek, hapsetmek, zannetmek…

⇒ Yardımcı fiil olarak kullanılan fiiller cümlede tek başına da kullanılabilir. Bu durumda sözcüğün yapısı birleşik değildir.

» Bu elbise üzerime oldu. (“olmak” fiili bu cümlede yardımcı fiil değil ana fiildir.)
» Yeni aldığı araba o kadar etmez. (“etmek” fiili bu cümlede yardımcı fiil değil ana fiildir.)
 

Anlamca kaynaşmış birleşik fiiller

Birleşik fiili oluşturan sözcüklerden birinin, birkaçının ya da tümünün kendi anlamını kaybedip kaynaşarak yeni bir anlam ifade ettiği birleşik fiillerdir. Bu fiiller kalıplaşmıştır ve deyim özelliği taşır.
 

Örnek:

» Seni göreceğim günü iple çekiyorum.
» Elindeki kitabın sayfalarına göz attı.
» Fikirlerine itiraz edilince küplere bindi.
» Öğrencilerine sınavda göz açtırmadı.
» Borçlarını ödeyemeyince iyice dara düşmüştü.
» Babasından harçlığı alınca ağzı kulaklarına vardı.
» Verdiği sözleri tutmayınca kardeşiyle arası açıldı.
» İşini düzgün yapan çırak, ustasının gözüne girmişti.
 

Kurallı birleşik fiiller

Herhangi bir fiile “a, e, ı, i, u, ü” sesleriyle bağlanan “bilmek, vermek, durmak, kalmak, gelmek, yazmak” gibi fiillerin oluşturduğu sözcükler kurallı birleşik fiillerdir. Kurallı birleşik fiiller iki fiilin belirli bir kural dahilinde birleşmesiyle ortaya çıkar ve her zaman bitişik yazılır. Kurallı birleşik fiiller dört alt başlıkta incelenir:
 

Yeterlilik fiili: Bir fiilin sonuna “(-e) bilmek” fiili getirilerek oluşturulur. Eyleme “gücü yetme, başarma, ihtimal” gibi anlamlar katar. Yeterlilik fiilinin olumsuz çekimi de birleşik fiildir ve bu çekimde “bilmek” fiili söylenmez. Yeterlilik fiilinin olumsuzu ile basit zamanlı fiillerin olumsuzu birbirine karıştırılmamalıdır.
 
Örnek:

Basit Fiil
» yapmak, koşmak, çözmek, sormak, başarmak (olumlu)
» yapmamak, koşmamak, çözmemek, sormamak, başarmamak (olumsuz)
 

Yeterlilik Fiili
» yapabilmek, koşabilmek, çözebilmek, sorabilmek, başarabilmek (olumlu)
» yapamamak, koşamamak, çözememek, soramamak, başaramamak (olumsuz)
 

Tezlik fiili: Eylemin çabucak, hemen, kolayca yapıldığını anlatır. Bir fiilin sonuna “(i) vermek” sözcüğü getirilerek oluşturulur. Tezlik fiili bazı durumlarda cümleye hızlıca, apansız anlamlarının dışında önemsememe, bir işi gelişigüzel yapma anlamları da katar.

» Bana bir bardak çay getiriver.
» Kendini tutamayınca tüm sırlarımızı söyleyiverdi.
» Onu bir kenara atıvermişler.
 

Sürerlilik fiili: Eylemin bir süre devam ettiğini ya da devam edeceğini anlatır. Bir fiilin sonuna “(e) durmak, (e) kalmak, (e) gelmek” sözcüklerinin getirilmesiyle oluşturulur.

» Giden her geminin ardından bakakalırım.
» Sen derslerine çalışadur, ben birazdan gelirim.
» Eskiden beri anlatılagelen birçok masal biliyorum.
 

Yaklaşma fiili: Fiilde anlatılan işin, oluşun yapılmasına çok az kalındığını, neredeyse gerçekleşeceğini anlatır. Bir fiilin sonuna “(e) yazmak” sözcüğü getirilerek oluşturulur. Günlük hayatta çok sık bir kullanım alanına sahip değildir.

» Merdivenlerden inerken ayağı kayınca düşeyazdı. (Neredeyse düşecekti)
» Kapıyı açık görünce korkudan öleyazdı. (Az kalsın ölecekti)
» Önündeki araca çarpayazdı. (Az kalsın çarpacaktı.)
 

Test Soruları

⇒ 7. Sınıf Ek Fiil Testi Çözmek İçin 7. Sınıf Ek Fiil Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz

⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
 

Türkçe Konuları

Ek Fiil Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

dershanem.net
Ek Fiiller Konu Anlatımı
Makale Adı
Ek Fiiller Konu Anlatımı
Açıklama
Ek Fiiller Konu Anlatımı, Ek Fiiller Nelerdir?, Ek Fiil Nedir?, Ek Fiiller 7. Sınıf, Ek Fiiller 8. Sınıf, Ek Fiiller Örnekleri
Yazar
Yayımcı
Dershanem
Yayımcı Logosu

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir